Sedef Hastalığı

Sedef hastalığı (Psoriasis) sıklıkla diz, dirsek, gövde ve saçlı deride görülür. Beyaz veya gümüş renkli pullarla kaplı pembe ve kırmızı renkte cilt lezyonlarına neden olan bir deri hastalığıdır. Lezyonlarda sedefi-beyaz renkli kepek tabakası ön planda olduğundan halk arasında "Sedef Hastalığı" olarak bilinmektedir. Kronik bir cilt hastalığıdır.

Sedef hastalığının kesin bir tedavisi yoktur ancak hastalık yönetimi ile semptomların azalmasına yardım edilebilir. Psoriasis, bulaşıcı değildir. Bağışıklık sisteminde yaşanan soruna neyin sebep olduğu belli olmamakla birlikte, bu hastalığa cildin normal oranlardan daha hızlı yenilenmesine neden olan bir bağışıklık sistemi sorununun yol açtığı düşünülmektedir.

Bu hastalıkta öncelikli olarak lezyon yerlerinde kaşıntı görülür. Genellikle kafa derisinde, kasık kıvrımlarında veya bacaklarda oluşan lezyonlar sonucu meydana gelen kaşıntıdan şikayet edilir. Bir diğer şikayet ise özellikle bacaklarda yoğun iltihaplı plaklar bulunduğunda, avuç içleri ya da ayak tabanları etkilendiğinde veya tırnakta sedef hastalığı görüldüğünde oluşan ağrılardır. Kaşıntılar ve ağrılar hastanın günlük yaşamını önemli ölçüde etkileyebilir.

Sedef hastalığı (Psoriasis) kendi içinde birden fazla tipe sahiptir ve her tip birbirine benzer özellikler taşımakla birlikte önemli farklı belirtiler vermektedir. Hastalığın tipine, teşhis sürecinde dikkatlice karar verilmeli ve bu doğrultuda bir tedavi sürecine başvurulmalıdır.

Psoriasis tipleri ve belirtileri:

• Plak tipi sedef hastalığı: Sedef hastalığının en yaygın görülen klinik tipi olan plak tipi sedef hastalığı, tipik olarak kafa derisinde, gövdede, dirseklerde ve diz üzerinde büyük oval dairesel plaklar ile kendini gösterir, geniş miktarda pullanmaya sahiptir. Bu hastaların en az %15'inde psoriatik artrit gelişmektedir.
• Tırnakta sedef hastalığı: Hem el hem ayak tırnaklarını etkileyebilecek bu hastalık tırnaklarda çukurlaşmaya, renk değişimine ve anormal boyutlarda tırnak büyümesine sebep olabilir. Çeşitli şiddetlerde görülebilir. Bu hastalık neden olduğu estetik ve fonksiyonel etkilerine rağmen literatürde yeterince tartışılmamıştır dolayısıyla bu hastalığın klinik ve epidemiyolojik özelliklerini araştıran az sayıda çalışma vardır.
• Guttat sedef hastalığı: Guttat sedef hastalığı fiziki muayenede çok sayıda, küçük, dağınık papüller ve plaklar şeklinde gözlemlenir. Bu papüller "damla benzeri" olarak adlandırılır. Bu hastalık çeşidi çocuklarda ve ergenlerde, yetişkinlerden daha yaygın görülür. Klasik olarak streptokok enfeksiyonu( farenjit ve perianal) ile tetiklenir.
• Ters sedef hastalığı: Tanınması da tedavi edilmesi de zor olan bu hastalık türü, koltuk altları, kasık ve genital bölgeleri etkiler. Bununla beraber özellikle yetişkinlerde başlayan ani bir ters sedef hastalığı HIV göstergesi olabilir.
• Püstüler sedef hastalığı: Yaygın ve lokalize olabilen bu hastalık, çok sayıda ayrı veya birleşik yüzeysel, sarımsı püstüller olarak görülür. Yaş dağılımı incelendiğinde pediatrik yaş grubunda bebekleri, erişkin yaş grubunda ise çoğunlukla 40-50 yaş arasındaki yetişkinleri etkilemektedir.
• Eritrodermik sedef hastalığı: Sedefin nadir ve şiddetli bir çeşidi olan bu tip, vücut yüzey alanının en az %75'ini kapsayan klinik bulgularla kendini gösterir.
• Psoriatrik artrit: Eklem dokusunu, entezleri ve cilt iltihabını içeren bu hastalık, başlangıçta hafif bir hastalık olarak kabul edilmiş ancak sonraki zamanlarda hastaların %40-60'ında aşındırıcı ve deforme edici eklem komplikasyonlarının geliştiği gözlemlenmiştir.

Sedef hastalığına yatkın kişilerin çoğu bu hastalıkları çevresel koşullar tarafından tetiklenene kadar yıllarca hiçbir semptom göstermeyebilir. Bu hastalığı tetikleyici nedenler arasında şunlar örnek sayılabilir:

• Boğaz ve cilt enfeksiyonları gibi enfeksiyonlar
• Kesikler, sıyrıklar veya ameliyatla cilt yaralanması, böcek ısırığı veya şiddetli güneş yanığı gibi ciltte yaralanma
• Stres
• Streptokok veya bağışıklık sistemini etkileyen başka bir enfeksiyon
• Özellikle soğuk ve kuru hava koşulları
• Sigara içmek, dumanına maruz kalmak ve fazla alkol tüketimi
• Bazı reçeteli ilaçlar.

Hastalığı tetikleyebilecek bu unsurlar ve risk faktörleri göz önüne alınarak bir hayat sürdürmek ve bu maddelere dikkat etmek bu hastalığı önlemek için yapılabilecek en etkili yöntemlerden biridir.

Ayrıca aile öyküsünün de bu hastalığa yakalanmada rolü büyüktür. Ailede sedef hastalığına sahip bireylerin bulunması kişinin de bu hastalığa yakalanma riskini artırır. Ailesel sedef hastalığı vakalarına neden olan birtakım genetik belirteç vardır, bu belirteçlerden bazıları daha erken ve daha yoğun bir şekilde ortaya çıkan sedef hastalığı ile ilişkilidir.

Hastalığın teşhisi için fiziki muayene önceliklidir - ki bu da çıplak derinin incelenmesini içerir. Şüpheli durumlarda cilt biyopsisi yapılması gerekebilir. Ayrıca hasta eklem ağrılarından şikayet ederse bu durumda ise bir romatolog tarafından tam bir eklem muayenesi yapılabilir. Bazı sedef hastalığı vakaları diğer cilt hastalıkları ile benzer özellikler sergileyebilir bu sebeple eğer doktor teşhisi koyarken şüpheye düşüyorsa cilt biyopsisi yapabilir. Sedef hastalığının teşhisi için normalde bir kan testi yoktur ancak bazı durumlarda örneğin tedavi için önerilen ilaca herhangi bir yan etki olup olmadığını saptamak için kan testleri de yapılabilir.

Kronik bir hastalık olan sedef hastalığı için bir çok tedavi bulunmasına rağmen unutulmamalıdır ki var olan bu tedavilerin hiçbiri hastalığı kökten iyileştirmez dolayısıyla tedavi bırakıldığında sedef lezyonları tekrar ortaya çıkabilir.

İlaç dışında kişinin zararlı alışkanlıklarını azaltmaya yönelik bir çok uygulama görülür. Örneğin stres sedef hastalığının önemli tetikleyicilerinden birisidir. Dolayısıyla bu hastalara durumu kontrol etmek için meditasyonlar ve egzersizler önerilir. Kilolu insanların tedavilere olumsuz yanıt verme olasılığı daha fazla olduğu için, hastaların doğru bir kiloyu korumaları tavsiye edilir ve hastalardan hareketsiz bir yaşamdan kaçınılması istenir. Ayrıca tütün ve alkol kullanımının bırakılması tüm sedef hastalarına iyileşme önlemi olarak tavsiye edilir.

Kişinin döküntü şiddetine, döküntünün vücutta bulunduğu bölgelere, hastanın yaşına ve genel sağlık durumuna bakılarak doktor tarafından kullanılması önerilen bazı kremler ve merhemler ile sedef hastalığı hafifletilebilir. Bu tedavilerin işe yaramadığı bazı durumlarda ise başka yöntemlere başvurulması gerekebilir. Örneğin:

• İltihabı azaltmak adına UV ışığının kullanıldığı ışık tedavileri Metotreksat ilacı, A vitamini ile ilgili bir ilaç olan retinoidler, Siklosporin, Biyolojik ajanlar.
• Metotreksat ilacı
• A vitamini ile ilgili bir ilaç olan retinoidler
• Siklosporin
• Biyolojik ajanlar.

Bu tedaviler ciddi sedef problemlerinde kullanılan ve gerçekten önemli yan etkilere sahip olan dolayısıyla yalnızca doktor kontrolünde uygulanması gereken tedavilerdir.

Biyolojik ajan tedavileri

Biyolojik ajanlar yeni ilaçlardır. Şiddetli sedef hastalığı formlarında uygulanır ve yalnızca en az iki klasik sistemik tedaviye yanıt vermeyen hastalarda uygulanabilir. İlaca bağlı olarak deri altına enjeksiyon uygulanabilir ya da direkt damar içine verilebilir. Biyolojik tedavilerin komplikasyonları soğuk algınlığı gibi hafif enfeksiyonlar olabilecekken, kimi durumlarda ise pnömoni, tüberküloz ya da diğer ciddi enfeksiyonlar görülebilir; nadir durumlarda ise nörolojik bozukluklar, kalp yetmezliği, otoimmün hastalıklar ve deri döküntüleri görülebilir.

Uzm. Dr. Kortan KUZUCU

Dermatolog